Dlaczego zawetowana ustawa o blokowaniu treści nikogo by nie ochroniła?
Prezydent Nawrocki zawetował ustawę, która miała dać UKE prawo do blokowania treści w internecie. Sprawdziliśmy, co by się stało, gdyby weszła w życie i okazało się, że pedofile, oszuści i hejterzy dalej korzystaliby z TOR-a i VPN-ów, Meta nie zapłaciłaby ani dolara kary, a mniejsze serwisy z obawy przed blokadą domeny zaczęłyby usuwać wpisy na zapas. Dzieci oraz generalnie społeczeństwo ochroni edukacja, a nie kolejny urzędnik z guzikiem "wyłącz serwis".
WSTĘP: Samochód bez kół
13 listopada 2026 roku prezydent zawetował nowelizację ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną (druk sejmowy 2693). Weto nie odebrało Polakom niczego, co działałoby w praktyce. Ustawa nie ochroniłaby dzieci, nie powstrzymałaby oszustów i nie przestraszyłaby Mety czy innych Big-Techów. Mogłaby za to sporo popsuć.
Dyskusja o wecie szybko zamieniła się w zderzenie dwóch okrzyków. Jedni krzyczą, że prezydent ma krew dzieci na rękach. Drudzy, że zapobiegł cenzurze. Niebezpiecznik słusznie zauważył, że większość krzyczących nie przeczytała ani ustawy, ani uzasadnienia.
My przeczytaliśmy: ustawę, uzasadnienie, ocenę skutków regulacji, DSA i to, co obowiązuje już dziś - zajęło to mniej więcej tyle, co lot do Australii i było równie ekscytujące. Wniosek jest prosty - to nie był samochód, który jedzie w złą stronę, to był samochód bez kół, za to z bardzo drogim nagłośnieniem.
PREAMBUŁA: Przestępcy nie czytają Dziennika Ustaw
Zanim przejdziemy do paragrafów, rzecz najważniejsza - zwłaszcza dla osób nietechnicznych. Zawetowana ustawa nie usunęłaby z Internetu ani jednego pedofila, oszusta czy zawodowego hejtera. Ludzie, którzy naprawdę zajmują się takimi rzeczami, nie publikują na Facebooku pod własnym nazwiskiem. Mają do dyspozycji cały arsenał narzędzi do ukrywania adresu IP i anonimizacji:
- sieci anonimizujące: Tor, I2P, Freenet (dziś rozwijany jako Hyphanet) i ich liczne odmiany,
- VPN-y i serwery proxy, łączone w łańcuchy, oraz takie usługi jak JonDonym z dawną nakładką JonDoFox,
- systemy projektowane z myślą o anonimowości: Tails, Whonix, Qubes OS,
- własne serwery, szyfrowane komunikatory i lokalnie uruchamiane modele AI, które nie mają żadnych ograniczeń.
Tych rozwiązań są dziesiątki: forki, forki forków, wersje self-hosted, do wyboru, do koloru. Żadna krajowa ustawa ich nie skasuje, bo nie ma czego kasować. To otwarte oprogramowanie, które każdy może pobrać, skompilować i uruchomić u siebie. Blokadę domeny na poziomie DNS, jedyną sankcję przewidzianą w ustawie, omija się zmianą jednego ustawienia w przeglądarce, lub kliknięciem jednego przycisku.
W sprawie ochrony dzieci ustawa nie zmieniłaby więc absolutnie niczego. Cyberprzestępcy robiliby dokładnie to samo co dziś, a ustawa dosięgłaby głównie tych, którzy piszą pod własnym nazwiskiem na zwykłych kontach. Tu nie pomogą kolejne zakazy. Pomoże edukacja, o której piszemy w drugiej części tekstu.
Co przewidywała ustawa?
Ustawa dawała dwóm urzędom prawo nakazywania platformom blokady treści nielegalnych: Prezesowi UKE, a w przypadku platform wideo przewodniczącemu KRRiT. Katalog obejmował około 30 przestępstw, od materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci (CSAM) i gróźb, przez oszustwa, po naruszenia praw autorskich i nielegalny handel. Tylko dwa z nich, art. 256 i 257 k.k., trafiały najpierw do sądu.
Gdy platforma nie wykonała decyzji, urząd mógł wpisać jej domenę do niejawnego rejestru, a operatorzy usuwali ją z DNS w ciągu 48 godzin. Osobna procedura pozwalała użytkownikowi żądać przywrócenia treści usuniętej przez platformę. Od każdej decyzji urzędu przysługiwał sprzeciw do sądu powszechnego.
ROZDZIAŁ I: Wyrok bez sądu
Katalog przestępstw był konkretny, to prawda. Kluczowe jest jednak co innego: żeby wpis zniknął, nikt nie musiał zostać skazany. W normalnym, cywilizowanym świecie gdzie hołduje się wartościom demokratycznym, o tym, że coś jest przestępstwem, rozstrzyga sąd, po postępowaniu, z prawem do obrony i domniemaniem niewinności. Tu wystarczyło, że urzędnik uzna, iż wpis "wyczerpuje znamiona" przestępstwa. Bez aktu oskarżenia, bez wyroku i bez sądu. Treść zostaje uznana za niezgodną z prawem, choć żaden sąd nie stwierdził przestępstwa - przypominamy, że w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada domniemania niewinności.
Sąd pojawiał się dopiero po sprzeciwie, a ustawa nie dawała mu na rozpoznanie sprawy żadnego terminu. Najlepszym przykładem jest art. 119 § 1 k.k., czyli przemoc lub groźba z powodu przynależności, także politycznej. W wersji uchwalonej przez Sejm rozstrzygał go sąd. Senat przeniósł go do urzędu i objął trybem natychmiastowym, a koalicja to przegłosowała. Przestępstwo, którego bez kontekstu nie da się ocenić, trafiło więc do urzędnika, a jego decyzja miała być wykonywana od razu. To tak, jakby o czerwonej kartce decydował kibic drużyny przeciwnej z trybuny, a powtórkę wideo obejrzano by po zakończeniu mundialu.
Art. 175 ust. 1 Konstytucji mówi, że wymiar sprawiedliwości sprawują sądy. To samo powtarzał prezydent: o tym, co jest zgodne z prawem, ma rozstrzygać sąd, a nie urzędnik. Tam zaś, gdzie ustawa sąd zostawiła (art. 256 i 257 k.k.), sprawy do sądu wybierałaby prokuratura, której szefem jest minister sprawiedliwości. Kierunek użycia tego narzędzia zależałby więc od tego, kto akurat siedzi w ministerialnym fotelu.
ROZDZIAŁ II: Licznik w taksówce, czyli o zaufaniu
W dyskusji padło zdanie, że ustawę można nazwać cenzurą tylko wtedy, gdy ktoś nie ufa rządzącym. To tak, jakby powiedzieć, że licznik w taksówce przydaje się tylko tym, którzy nie ufają taksówkarzowi. No właśnie. Dlatego każda taksówka ma licznik. Nikt nie zakłada, że wszyscy taksówkarze to oszuści. Po prostu nikt rozsądny nie opiera rachunku na samym zaufaniu.
Z prawem jest tak samo: pisze się je nie dla władzy, której ufamy, tylko dla każdej następnej. Narzędzie, które dziś dostaje jeden rząd, jutro odziedziczą jego najwięksi wrogowie. Zaufania nie buduje też minister cyfryzacji Gawkowski, który 7 października, dzień przed głosowaniem w Sejmie, mówił na konferencji Cyber24 Days: "my będziemy te platformy wyłączali". Brzmi to mniej jak polityka cyfrowa, a bardziej jak zapowiedź finału programu o wyburzaniu budynków.
ROZDZIAŁ III: Sądy są za wolne. Urząd byłby wolniejszy
Z analizy procedury przewidzianej w zawetowanej ustawie wynika, że w zwykłym trybie sprawa dotycząca dużej platformy ciągnęłaby się od trzech do pięciu tygodni. Tymczasem po zwykłym zgłoszeniu platformy reagują zazwyczaj w ciągu godzin, a nie tygodni. Nawet najszybsza ścieżka przewidziana w ustawie, czyli 24 - 72 godziny, to w internecie wieczność, bo największe zasięgi treści zbierają właśnie w tym oknie.
Co gorsza, urząd nie zastępowałby moderacji platform, tylko ścigałby się z nią. W większości spraw postępowanie kończyłoby się odpowiedzią platformy: "treść została już usunięta". Zanim jednak ta odpowiedź by nadeszła, Policja zdążyłaby napisać wniosek, a urząd wszcząć sprawę i rozesłać zawiadomienia. Wszystko na próżno.
Nawet na polskich hostingach, gdzie reakcja jest najwolniejsza, dwie trzecie zgłoszonych materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci znika w ciągu 48 godzin. W tym wyścigu urząd przypominałby Reliant Robina: zanim dojechałby do mety, zdążyłby się kilka razy przewrócić.
ROZDZIAŁ IV: Dzieci, czyli najgłośniejszy argument i najmniejszy pożytek
Rząd uzasadniał ustawę przede wszystkim ochroną dzieci. Tymczasem właśnie ta jej część wnosiła najmniej. Duże platformy same wykrywają większość godzących w dzieci materiałów, porównując pliki z bazami znanych treści. W pierwszym półroczu 2025 roku organy wszystkich państw Unii wydały wobec Facebooka 14 nakazów dotyczących wykorzystywania dzieci, na 1965 nakazów ogółem. Tak rzadko państwa muszą zmuszać dużą platformę do działania.
Na polskie hostingi narzędzie już istnieje: art. 218a k.p.k. pozwala sądowi lub prokuratorowi nakazać usunięcie danych w postępowaniu karnym. Sam Dyżurnet pisze w raporcie za 2025 rok, że najszybszą drogą jest reakcja dostawcy po zgłoszeniu, a interwencja urzędu powinna być najwyżej uzupełnieniem. Opóźnienia wynikają z praktyki, nie z braku przepisów.
Do tego ustawa kazała platformie zawiadomić autora treści i dać mu 24 godziny na stanowisko. W sprawie CSAM informacja mogła więc trafić do podejrzanego, zanim ktokolwiek zabezpieczyłby dowody. To jak zadzwonić do włamywacza z uprzejmą informacją, że policja już jedzie.
ROZDZIAŁ V: Kary w dolarach, których nie było, i cenzura w podwykonawstwie
W dyskusji powtarzano, że dzięki ustawie Meta wreszcie dostałaby po kieszeni za fałszywe reklamy. Nie dostałaby. Ustawa nie przewidywała żadnych kar pieniężnych za niewykonanie decyzji. UKE sam wytknął tę lukę w konsultacjach i nikt go nie posłuchał. Jedyną sankcją był wpis domeny do niejawnego rejestru, bez prawa odwołania od samego wpisu, i usunięcie jej z DNS w ciągu 48 godzin.
Wobec Mety urząd miałby więc dwie opcje: nie robić nic albo wyłączyć całej Polsce Facebooka i Instagrama z powodu jednego komentarza. To nie jest kij na Metę, tylko głowica nuklearna. Wszyscy wiedzą, że nikt jej nie odpali, a gdyby jednak ktoś to zrobił, oberwałaby głównie babcia, która chciała obejrzeć zdjęcia wnuków. DSA zresztą pozwala odciąć całą usługę tylko decyzją sądu, po wyczerpaniu innych środków i najwyżej na cztery tygodnie (art. 51 ust. 3). Fałszywe reklamy z wizerunkiem znanych osób, w tym prezydenta, to oszustwo z art. 286 k.k. Bez kar pieniężnych ustawa nie dałaby na nie nic nowego. A gdyby Meta kiedyś naprawdę poczuła ból w portfelu, pierwszy telefon wykona do Waszyngtonu, nie do Warszawy.
Najgroźniejsza nie jest jednak sama głowica, której nikt nie odpali, lecz strach przed nią. Jeśli za niewykonanie jednej decyzji w sprawie jednego komentarza grozi wpis do niejawnego rejestru, a w konsekwencji wyłączenie całego serwisu, to żaden rozsądny właściciel portalu internetowego nie będzie analizował kontekstu. Będzie usuwał wszystko, co choć trochę pachnie kłopotami, zanim jakikolwiek urzędnik zdąży na to spojrzeć.
To cenzura prewencyjna w podwykonawstwie: państwo nie musi niczego sprawdzać przed publikacją, bo wyręczy je przestraszony moderator albo algorytm ustawiony na zasadę "lepiej usunąć, niż tłumaczyć się przed UKE". Prezydent mówił o cenzurze prewencyjnej i formaliści szybko wytknęli mu, że urząd zajmowałby się treściami już opublikowanymi. W praktyce to prezydent miał rację: efekt mrożący działa już przed publikacją.
Meta to przeżyje, bo ma prawników i telefon do Białego Domu. Lokalny portal czy forum wędkarskie nie mają ani jednego, ani drugiego, więc ich właściciele po prostu wyłączą komentarze. Mały hosting zaś przy pierwszym sygnale zdejmie stronę klienta, zamiast ryzykować własną domenę czy hosting. I tak, powoli, niczym Opel z lat osiemdziesiątych, rdzewieć będzie to, co w polskim internecie najcenniejsze: prawo do ostrej wypowiedzi bez pytania kogokolwiek o zgodę.
ROZDZIAŁ VI: Ścieżka odwoławcza, czyli dobry pomysł i martwy przepis
Obrońcy ustawy podkreślali, że dawała ona użytkownikom broń przeciwko platformom: każdy, komu Facebook czy X niezasadnie usunął wpis, mógłby żądać jego przywrócenia za pośrednictwem UKE. Diagnoza jest trafna, bo platformy mają użytkowników tam, gdzie słońce nie dochodzi. Lekarstwo jednak by nie zadziałało.
Nakaz obejmował tylko treści usunięte "z powodu nielegalności". Na Facebooku to około 4% przypadków, reszta znika na podstawie regulaminu. Ustawa nie określała, kiedy platforma ma wykonać decyzję, ani co jej grozi, jeśli tego nie zrobi. Platforma nie musiała też pokazać urzędowi usuniętego wpisu, a pozasądowe Appeals Centre Europe już dziś w 72% spraw nie dostaje od platform żadnego materiału. Sąd Najwyższy radził zresztą, żeby ten mechanizm uchwalić w osobnej ustawie, a nie doklejać go do procedury blokowania.
Mimo to UKE planował na obsługę tych wniosków 3000 godzin pracy rocznie. Dostaliśmy gaśnicę bez środka gaśniczego, za to z eleganckim certyfikatem.
ROZDZIAŁ VII: Rachunek, którego nikt nie zrobił
UKE wnioskował o 10 etatów i 54,4 mln zł na lata 2026–2036. W ocenie skutków regulacji wpisano finansowanie "w ramach dotychczasowych środków", bez prognozy liczby spraw. Nikt też nie podał najważniejszej liczby: ile razy platformy faktycznie odmawiają polskim organom. Tylko w takich sprawach cała procedura miałaby sens.
Według szacunku z analizy, przy 20 takich sprawach rocznie jedno skuteczne usunięcie kosztowałoby około 270 tys. zł, i to licząc wyłącznie pracę UKE, bez Policji, prokuratury i sądów. Za tyle można kupić całkiem przyzwoite Porsche. Używane, ale jednak.
ROZDZIAŁ VIII: Edukacja zamiast zakazów
Skoro ustawa nie dosięgłaby przestępców, trzeba dosięgnąć ich ofiar, zanim staną się ofiarami. Świadomość, gdzie czyha zagrożenie, robi więcej niż jakikolwiek urzędowy nakaz. To proces żmudny i mało efektowny na konferencji prasowej, ale nieporównanie skuteczniejszy. Zakaz działa do pierwszego VPN-a. Wiedza działa zawsze, także wtedy, gdy nikt nie patrzy.
Dzieci
Dzieci trzeba uczyć od pierwszego smartfona, że prywatność, cyfrowa i każda inna, jest bezcenna i nie oddaje się jej za darmową grę. Regulaminy większości platform społecznościowych wymagają ukończenia 13 lat, a w Polsce do 16. roku życia przetwarzanie danych dziecka w takich serwisach wymaga zgody rodzica. Nie wystarczy jednak powiedzieć "nie wolno". Trzeba pokazać dlaczego:
- obcy w sieci nie zawsze jest tym, za kogo się podaje,
- zdjęcie raz wysłane nie wraca, nawet jeśli aplikacja obiecuje, że "znika",
- algorytmy są projektowane tak, żeby od ekranu nie dało się oderwać,
- o każdej rozmowie, która budzi niepokój, można i trzeba powiedzieć rodzicowi, i nikt za to nie ukarze.
Młodzież
Nastolatkom nie ma sensu opowiadać, że media społecznościowe są złe, bo wiedzą swoje i mają częściowo rację. Trzeba pokazać drugą stronę medalu: te same narzędzia służą do nękania, szantażu intymnymi zdjęciami, kradzieży kont i tożsamości oraz manipulacji. Uczmy, jak zabezpieczyć konto, jak rozpoznać fałszywy profil i co zrobić, gdy ktoś zaczyna grozić. Zamiast moralizować, pokażmy prawdziwe przypadki.
Dorośli i seniorzy
Dorosłym i seniorom potrzebna jest ogólnonarodowa kampania, powtarzana jak mantra, aż wejdzie w krew. Zasady, które każdy powinien znać na pamięć:
- Hasła nie podaje się nikomu. Ani "pracownikowi banku", ani "policjantowi", ani żonie.
- Bank nigdy nie prosi przez telefon ani SMS o hasło, kod BLIK czy instalację aplikacji do zdalnego pulpitu.
- Pilna prośba o pieniądze, nawet głosem wnuczka, to sygnał alarmowy. Rozłącz się i oddzwoń na znany numer.
- Zanim klikniesz w link, sprawdź adres strony. Podejrzane SMS-y można przesłać na numer 8080, do CERT Polska.
- Włącz uwierzytelnianie dwuskładnikowe wszędzie, gdzie się da.
Phishing od lat jest najczęstszym typem incydentów zgłaszanych do CERT Polska. Seniorom trzeba to pokazywać cierpliwie, na przykładach, najlepiej w bibliotece, parafii czy klubie seniora, a nie w ulotce pisanej językiem ustawy. Pięć zasad wyuczonych na pamięć ochroni więcej osób niż pięćdziesiąt nakazów UKE.
ROZDZIAŁ IX: Jak mógłby wyglądać rozsądny kompromis
Edukacja nie zastąpi wszystkich przepisów, a apel o porozumienie rządu z prezydentem jest słuszny. Szkic takiego porozumienia leży na stole:
- Najpierw zgłoszenie do platformy, także dla Policji. Dyżurnet i wyspecjalizowane jednostki Policji jako zaufane podmioty sygnalizujące z art. 22 DSA.
- Nakaz dopiero po czasie. Na przykład gdy po 24 godzinach od zgłoszenia treść nadal wisi.
- CSAM i terroryzm przez istniejące narzędzia, czyli art. 218a k.p.k., albo przez wąski tryb na wzór francuski: z niezależnym kontrolerem każdego żądania i sądem w 72 godziny. Tak, Francja ma tryb administracyjny. Tylko że ludzie, którzy jedzą ślimaki, zbudowali go z bezpiecznikami.
- Wszystko, co wymaga oceny kontekstu, wyłącznie przed sądem, w szybkim trybie, jak w Austrii, gdzie sąd może wydać nakaz bez rozprawy.
- Kary pieniężne zamiast guzika "wyłącz Polskę". Rejestr domen jawny i z prawem sprzeciwu, jak lista ostrzeżeń CERT.
- Przywracanie treści w osobnej ustawie, z terminem wykonania, sankcją i obowiązkiem przekazania treści urzędowi.
- Liczby przed ustawą i po niej: prognoza liczby spraw i coroczne statystyki, żeby było wiadomo, czy to w ogóle działa.
EPILOG: And on that bombshell…
Weto nie zablokowało niczego, co działałoby w praktyce. Zablokowało za to samochód bez kół, zanim ktoś zdążył nim wyjechać na drogę.
Zostaje jedno pytanie. Czy naprawdę wierzymy, że urzędnik UKE, bez kar, z jednym guzikiem "wyłącz serwis" i z procedurą wolniejszą od zwykłego zgłoszenia, będzie sprawiedliwszym strażnikiem wolności słowa niż sąd i skuteczniejszym pogromcą Mety niż jej własna moderacja? A także, że dosięgnie kogokolwiek, kto ma Tora i odrobinę rozumu? Jeśli tak, reszta dyskusji jest już kwestią wiary. A wiara, jak pokazuje historia tego rządu, bywa zawodna.
Główne źródła
-
"DSA, demagogia i blokowanie treści w internecie. Czy weto miało sens? Analiza procesu z ustawy"
-
Tekst ustawy z 22.10.2026 w brzmieniu po poprawkach Senatu, druk sejmowy 2693 (z uzasadnieniem i oceną skutków regulacji)
-
Wniosek i oświadczenie Prezydenta RP z 13.11.2026
-
Raport DSA Meta dla Facebooka, I półrocze 2025
-
Raport roczny Dyżurnet.pl za 2025 rok
-
Appeals Centre Europe, raport przejrzystości IV 2025 – III 2026
-
Akt o usługach cyfrowych (DSA), rozporządzenie (UE) 2022/2065
-
Francja: ustawa LCEN, art. 6-1; Austria: § 549 kodeksu postępowania cywilnego
-
ICANN SSAC, SAC127: DNS Blocking Revisited (2025)
Komentarze (0)